Tipografi ve Yazılı İletişim
Sayısız ücretsiz yazı tipi ve sistem yazı tipi arasında hangi birini seçeceğiz, yazı tipi özniteliklerinden hangisini kullanacağız?
Bu konuda gelişigüzel davranırsanız vermek istediğiniz mesajın kaybolup gitmesi an meselesi. Bu makalede fontların gizemli dünyasını inceliyoruz.
Yazı tipleri ya da diğer adıyla fontlar, kişilerarası iletişimde vücut dilinin oynadığı rolün bir benzerini yazılı iletişimde üstlenir. Amacımız doğru mesajı vermek olduğuna göre, bunu hangi tonda yapacağımız da büyük önem taşıyor.
Kişilerarası iletişimde vücut dilinin, duruş ve el işaretlerinin temel bir rolü vardır. Bunlar sözlü iletişimin destekçisi gibi görünse de, çoğu zaman için konuşmanın atmosferini, anlamını, bağlamını ve kullanılan içeriği belirler.Benzer şekilde, çevrimiçi ya da basılı, yazılı iletişimde uygun yazı tipini seçmek başlı başına bir sanattır. Ortam değiştikçe ilgili yazı tiplerinin kullanımı da değişir. El yazısı analizi, bir belgenin yaratılışı sırasında kişinin duygu ve düşüncelerini ele verebilir. Yine aynı biçimde, yazılı ya da cevrimici iletişimin özünde de kullanılan yazı tipi, tarz, boyut, renk, sınır ve vurgu bulunur.
- Kerning, hizalama ya da boşluk olmaksızın iki karakter arasındaki uzaklığı gösterir.
Doğru fontu seçmek için öncelikle üç etken vardır: Hedef kitle, konu ya da metnin içeriği ve yazı tipinin anatomisi. Elbette yazı tipi tarzının ve renginin de dikkatle belirlenmesi gerekir zira bunlar o belgenin “havası” üzerinde söz sahibidir.
Bir Yazı Tipinin Anatomisi
Yazı tipi ya da font sözcükleri birbirinin yerine kullanılsa da aslında farklı şeylerdir. Font, bir yazı tipi ailesidir ve üzerinde her türden değişiklik yapılabilir. Bu yüzden, Calibri ya da Verdana birer fonttur. Ama “Calibri, Kalın, 10 punto” dediğimiz vakit bir yazı tipinden bahsederiz.
Font daha genel bir kavramken, yazıtipi çok daha ayrıntılı bir tanıma sahiptir. Font seçimi metnin okunurluğuna ve anlaşılırlığına göre değişir. Başta aralarından seçim yapabileceğiniz üç font ailesi bulunur. Bunlar serifli fontlar, serifsiz (yani sans-serif) fontlar ve elyazısı fontlardır. Genel olarak, serifli fontlar içeriğin okunabilirliğini artırır.
Referans çizgisi, metnin üzerinde durduğu varsayılan çizgidir. X yüksekliği, referans çizgisiyle küçük harflerin en üst çizgisi arasındaki mesafedir.
Serif fontlarda, harf başlangıcında ve sonunda süsleme amaçlı çizgiler bulunur. Resimde bunları işaretlenmiş halde görüyorsunuz.
Tırnaklı fontların aksine sans serif fontunda tırnaklar çok belirgin değildir. Dolayısıyla online sayfalarda özellikle tercih edilir.
Serifli fontlar, harflerin başlangıç ve bitiş noktasında küçük, dekoratif çizgiler içerir. Genelde web üzerinde bunları sıkça görürsünüz. Fransızcada “sans” öntakısı “olmadan” anlamına geldiği için, “sans-serif” sözcüğü de “serifsiz” fontları anlatır. Sans-serif fontların yapısı çok daha yumuşaktır ve süsleri bulunmaz.El yazısı fontları ise okunabilirliği ve anlaşılabilirliği çok daha düşük olan, modern ya da dekoratif fontlardır. Bunlar özellikle davet mektuplarında ya da tebriklerde kullanılır.
Şimdi, çevrimiçi iletişimde faydalanabileceğiniz bazı fontları yakından inceleyelim:
Serifli Fontlar
Daha önce açıkladığımız gibi, serifli fontlarda harflerin başlangıcında ya da bitişinde süs amaçlı çizgiler bulunur. Serifli fontlar daha çok basılı metinler için uygundur zira ekranda okunabilirliği düşüktür. Aşağıda, farklı durumlarda kullanabileceğiniz en cok tutulan fontları sıraladık.
BASKERVILLE: Bu bir sistem fontu olmasa da, internetten indirip kişisel kullanımınız için faydalanabilirsiniz. Çok fazla kullanılsa da, fontun x yüksekliği netliğini biraz azaltır. Ama başlıklar için çok iyi bir seçimdir.
BOOK ANTIGUA: Çok sayfadan oluşan raporlar için kullanılabilecek en net fontlardan biridir ve düşük puntolarda çok rahat okunabilir.
BOOKMAN OLD STYLE: Tıpkı Book Antigua gibi Bookman Old Style da ders kitapları ya da uzun raporlar için iyi bir seçimdir. Yuvarlatılmış hatları sayesinde rakamların yazımında ya da okuma güçlüğü çekenler için kolaylık sağlar.
CAMBRIA: Windows Vista ve Office 2007 paketiyle gelen yeni bir font olan Cambria, Times New Romana çok benziyor ama ardışık karakterler arasındaki boşluk daha iyi olduğu için ondan bir adım önde.
COURIER NEW: Courier aslında monospace yanı sabit boşluklu font ailesinin bir ürünü. Bu fontu teknik yönergelerde, örneklerde, çizimlerde ya da bilgisayar kodlarını yazarken kullanmanız yerinde olur.
GARAMND: Garamond özellikle önünde sonunda basılıp arşivlenecek e-postaların yazımı için ideal bir fonttur. Bu yüzden iş mektupları, duyurular, izin yazıları, uyarılar için kullanılabilir.
GEORGIA: Tıpkı Garamond gibi Georgia da amacı basılmak olan web tabanlı iletişim için biçilmiş kaftandır. Ayrıca rakamları çok net ve anlaşılırdır.
MINION: Sistem fontu olmasa da internetten indirilebilir. Cok kullanılan serifli fontlardan biri olsa da, Minion’la yazılmış metinleri iki yana yaslarken dikkatli olmanızda fayda var.
TIMES: Times ve Times New Roman birbirine cok benzese de, Times New Roman karakterlerin birbirine daha yakın konumlandırılmış olmasıyla ayrılır. Bu da yüksek harf aralığı (kerning) için iyi bir seçim değildir.
TIMES NEW ROMAN: Bu metnin okunabilirliği konusunda öteden beri tartışmalar olsa da, Microsoft ürünlerinin eski sürümlerinin varsayılan fontu olmuştur. Çevrimiçi mecralar için uygun bir font olmasa da, baskıda daha yüksek çözünürlükler kullanıldığından kağıt üzerinde bulanık ya da puslu değil, nettir.
Serifsiz (Sans-serif) Fontlar
Daha önce söylediğimiz gibi, sans serif fontlarda karakter çizgileri özgürce akar. Sans serif fontlar web için çok uygundur ama basılı medyada da baslıklar için sıkça kullanılır. Aşağıda farklı durumlarda tercih edebileceğiniz en yaygın sans serif fontları sıraladık.
ARIAL: Arial, serifsiz fontların en klasik ve en yaygın olanıdır. Neredeyse her web sitesi tasarımında kullanılabilen font, bu özelliğinden dolayı hemen hemen tüm internet tarayıcılarının varsayılan fontudur.
ARIAL BLACK: Arial’ın daha koyu bir sürümüdür. Daha cok bölüm araları ya da başlıklara uygundur. Bu fontu web sayfanızın ana metni için kullanmayın.
CALIBRI: Office 2007 ve Windows Vista’nın yeni varsayılan fontu olan Calibri, negatif harf aralığında bile okunurluğunu yitirmeyen, çevrimiçi ortamda göze hitap eden bir font.
FRANKLIN GOTHIC MEDIUM: Franklin Gothic özellikle sayfanızdaki resim altları için harika bir seçim, çünkü yapısı itibariyle biraz koyu. Sayılar için de çok yerinde bir secim.
HELVETICA: Okuma ve öğrenme güçlüğü çekenler için yerinde bir tercih. Arial’in yerine kullanılabilen bu font, parçalanmadan genişletilebilir. Ayrıca çok nettir ve sayılar için uygundur.
LUCIDA SANS: Web sayfası başlıkları için iyi bir font olan Lucida Sans, benzer puntodaki fontlardan hafifçe daha geniştir. Resim altları için tavsiye etmiyoruz.
MICROSOFT SANS SERİF: Web sayfalarının ana metinleri için mükemmel bir font.
TAHOMA: Verdana’nın yerine kullanılabilecek çok iyi bir font. Her sistemde kurulu olmasa da kolayca bulup yükleyebilirsiniz.
TREBUCHET MS: Öğreticiler ve açıklanması gereken içerik için çok uygun bir fonttur. Forumlar ya da topluluk web siteleri için bir numaralı secimdir.
VERDANA: E-posta yazmak için uygun bir secim olan Verdana, zaten web üzerinde kullanım için tasarlanmıştı. Web sayfalarının herhangi bir yerinde gönül rahatlığıyla kullanabilirsiniz.
Dekoratif Fontlar
Bunlar tebrik kartı ya da davet mektupları için kullanılır. Okunabilirliği çok düşük olsa da, metninizin estetik değerini artırır.
- STİLİZE FONTLAR: Genellikle kartpostallar ya da flash tabanlı tebrik kartları için kullanılan bu fontlara fantezi fontları da deniyor. Örnek: Forte, Monotype Corsiva, Vivaldi.
- ELYAZISI KİTAP FONTLARI: Daha çok çocuklara hitap eden masal ya da hobi kitaplarında kullanılır. Brush Script, Comic sans, Lucida Handwriting gibi.
- TÜMÜ BÜYÜK HARFLİ FONT: Klavyenizdeki Caps Lock açık olsun olmasın, bu fontların tüm harfleri büyük harftir. Çevrimiçi dünyada büyük harfle yazı yazmak hakaret sayıldığı için, web sayfalarında kullanmamakta fayda var. Örnek: Bremen, Algerian.
- İLK HARFİ BÜYÜK FONTLAR: Bu fontlar romanlarda, öykü kitaplarında ya da haber bültenlerinde gördüğümüz etki için idealdir. Anglo text, Gothic Flourish gibi fontlarda bu özellikten faydalanmak için büyük harfle yazmak gerekiyor.
Fontun Son Haline Mutlaka Bakın
Metinleriniz için uygun bir font türü seçmeniz gerekiyor. Bunu yapmanın bir yolu metni seçip bilgisayarınızdaki tüm fontları uygulamak. Ama bu hem boşuna vakit kaybı hem de verimli değil. Onun yerine, font seçimini kolaylaştıran font görüntüleyicilerden birini kullanabilirsiniz. Biz bu yazımızda “The Font Thing” ve “Font Viewer” adlı uygulamalara ayrıntılı olarak bakacağız.
The Font Thing
Birden çok fontu aynı anda görmek için harika bir uygulama olan The Font Thing’i aşağıdaki talimatları izleyerek en etkili şekilde kullanabilirsiniz.
- İhtiyacınız olan fontları belirleyin. Yukarıda saydığımız sınıflandırmaya bağlı kalarak karar verebilirsiniz.
- Ücretsiz olan uygulamayı http://www.webmasterfree.com/The_Font_Thing_d7491.html adresini ziyaret edip »Download Now« a tıklayın. “Tfti.zip” dosyasını bilgisayarınıza kaydedin, sonra içindekileri açın ve “Setup.exe”ye çift tıklayarak kurulumu bitirin.
- Uygulamayı başlatıp fontları görüntülemek için “TFT” simgesine çift tıklayın.
- Seçtiğiniz fontların dekoratif olduğunu varsayarsak, alttaki tepsiden “None” yazısına tıklayın ve seçimi sıfırlayın.
- Şimdi yukarıdan »Multiple« sekmesine geçerek seçilen fontları dizi halinde görüntüleyin.
- Normalde metin kutusunda “The quick Brown fox jumps over the lazy dog” adlı panagramı göreceksiniz. Panagram, o dilin alfabesindeki tüm harfleri içeren sözcüklere verilen addır. Siz Türkçe için alfabenin harflerini yan yana yazabilirsiniz.
- Karşılaştırmak istediğiniz tüm fontları, adını seçerken [Ctrl] tuşuna basarak işaretleyin.
- Aşağıdaki kaydırma çubuğuyla font boyutunu 11 punto yapın. Böylece daha rahat görebileceksiniz.
- Şimdi kendinize hitap eden fontu seçin. İsterseniz »Characters« sekmesine tıklayarak karakter haritasını da görebilirsiniz.
Font Viewer
Font Viewer uygulaması da yukarıda anlattığımız programa benziyor, ama tüm fontların ve yazıtipi çeşitlemelerini bir arada gösteriyor. Kullanmak için şu adımları izleyebilirsiniz:
- http://fontviewer.net adresine gidin ve »Download Now« düğmesine tıklayarak uygulamayı bilgisayarınıza indirin.
- Exe dosyanın üzerine çift tıklayarak programı kurun.
- »Text to display« metin kutusuna alfabenin tüm harflerini yazın.
- »Go« düğmesine basarak tüm fontları görüntüleyin.
- Çeşitlemelerin üzerine basarak »Font Selection« bölmesinde görüntüleyebilir, »Save« seçeneğiyle de sonra bakmak üzere kaydedebilirsiniz.
En iyi yazıtipini seçmek için ipuçları
- Başlık fontları, metin gövdesini oluşturduğunuz fontlardan büyük olmalı, ama 18 puntoyu geçmemeli.
- Belgenizde, aksi gerekmediği sürece en fazla üç ya da dört font kullanın.
- Metin gövdesi için serifli, başlıklar içinse serifsiz font kullanmak her zaman işe yarar bir yöntemdir.
- Başlıklarda belgeyi daha çarpıcı kılacak kontrast renkler kullanabilirsiniz.
- Karşınızdaki bir çocuk olmadığı sürece ne belgelerinizin ana metnini elyazısı fontlarıyla yazın ne de e-postalarınızda böyle bir yazıtipi kullanın.
- Birden çok font kullanacaksanız birbirine benzeyenleri değil, birbirini tamamlayanları kullanın.
- Başlıkları ya büyük harfle yazın ya da kalın yazı kullanın. Eğer tümünü büyük harfle yazacaksanız serifsiz bir font seçin.
- Ana metni hiçbir zaman büyük harflerle ya da kalın harflerle yazmayın. Metnin içinde, zorunlu olmadıkça font değişimi yapmayın. Birçok kullanıcı, italik metinleri okunabilirliği düşürdüğü için tercih etmez.
- Başlıklarda karakter uzaklığını, yani kerning’i mutlaka ayarlayın. Arası açıldığında kopuk kopuk durmayan fontları tercih edin.
Kategori: Yazılım
