Eski Bilgisayarları Değerlendirmek

Bir köşeye attığınız eski bilgisayar parçalarınızı değerlendirmek ya da yenisini aldığınız için eskisini ne yapacağınızı bilemediğiniz bilgisayarlarınızı hayata döndürmek çok kolay.Dur durak bilmeden gelişen teknoloji sahip olduğumuz bilgisayarlarımızın çok kısa bir sürede eskimesine neden oluyor.

Yerine yenisini aldığımız eski bilgisayarlarımızsa bir köşede çürümeyi bekliyor. Ancak ne eski sabit disklerinizin ne de düşük konfigürasyonlu eski bilgisayarlarınızın devri henüz kapanmış sayılmaz. Çünkü her derde deva Linux dünyasında “ölü” diye bir köşeye atılan bilgisayarlar için de bir çözüm var; cep dağıtımları. Günümüzün Windows sürümlerini çalıştırırken zorlanan ya da hali hazırda kullanmakta olduğunuz yazılımları çalıştıramayan eski bilgisayarlarınızı değerlendirmenin birçok yolu var.

En basit şekliyle bu bilgisayarları birer download canavarına çevirebilir ya da bir iç sunucu yaparak internet güvenliğinizi artırabilirsiniz. Eğer tüm bunlara ihtiyacım yok diyorsanız eskimiş bilgisayarınızı bir Media Center ya da web sunucusuna çevirebilirsiniz. Üstelik tüm bunları tek kuruş ödemeden ve en az 64 MB belleği olan herhangi bir işlemciye sahip tüm bilgisayarlarda gerçekleştirebilirsiniz. Nasıl mı? Tabii ki her derde deva hap gibi Linux dağıtımlarıyla.

Her türden donanıma uyar!

Öncelikle belirtmek isteriz ki Linux işletim sistemlerinin neredeyse tamamı i386 mimarisini desteklemeye devam etmekte. Bu nedenle i386 mimarisine dâhil herhangi bir işlemci ve en az 16 MB
bellekle tüm dağıtımları kullanabilirsiniz. Ancak özellikle küçük dağıtımlar eski disk ve bilgisayarlar için birçok bileşen içerirler. Bunların başında yeni nesil Linux dağıtımlarında görmeye alıştığımız KDE ve Gnome yöneticilerinin yerine kullanılan Fluxbox ve Xfce gibi düşük gereksinimli pencere yöneticileri gelir. Bu sayede basit ama hızlı çalışan ve gereksinimleri düşük masaüstleriyle çok eski makinelerde bile rahatlıkla çalışabilirsiniz.

Ancak bu dağıtımlarla birlikte gelen birçok yeni nesil yazılımın (Mozilla Firefox, Mozilla Thunderbird ve XMMS gibi) etkin kullanılabilmesi için en az 32 ya da 64 MB bellek kullanmanızı tavsiye ederiz. Bu bellek miktarı aynı zamanda seçtiğiniz Linux dağıtımının (Damn Small ya da Puppy gibi) direkt olarak belleğinize yüklenmesi için de yeterlidir. Bu durum özellikle tek optik sürücüsü olan bilgisayarlarda çok faydalı olabilir. Sistem direkt olarak bellekte çalışacağından optik sürücüdeki sistem diskini çıkartıp, yerine müzik, film vb. bir disk takıp kullanabilirsiniz. Eğer kullanacağınız bilgisayarda en az 500 MB kapasitesi olan bir sabit disk varsa yazıda geçen sistemlerden dilediğiniz birini rahatlıkla kurup kullanabilirsiniz.

Damn Small Linux

Majör Linux dağıtımlarından olan Debian sistemini temel alarak geliştirilen Damn Small Linux, tamamen eski ve düşük kon-figürasyonlu bilgisayarlar için dizayn edilmiş diyebiliriz. Makinenizde en az 16 MB bellek bulunması Damn Small Linux’u boot edebilmeniz için yeterli. İçerisinde getirdiği Fluxbox masaüstü yöneticisi sayesinde neredeyse her monitörde çalışabilmekte. Windows altından da hatırlayabileceğiniz, günümüzün popüler açık kaynaklı yazılımları Damn Small Linux altında yerini almış durumda.

Damn Small Linux, 50 MB gibi bir boyutun içerisine sıkıştırdığı onlarca bileşen sayesinde her türden sistemle boy ölçüşebiliyor.

Bu sayede web sitelerini gezmek için Mozilla Firefox’u kullanabilirsiniz mesela. Eğer Damn Small Linux’u sisteminize kurmayı düşünürseniz ve kuracağınız bilgisayarda en az 500 MB’lık bir sabit disk varsa, dilediğiniz yazılımın “DEB” uzantılı paketini seçip sisteminize kurabilirsiniz. “DEB” uzantılı paketlere Debian, Ubuntu ya da Kubuntu gibi sistemlerin paket kaynaklarından ulaşabilirsiniz. Damn Small Linux’u rahatlıkla sunucu olarak da görevlendirebilirsiniz. Bunun için sistemle birlikte gelen Monkey Web Server paketini kullanabilirsiniz.

Ancak biz Damn Small Linux’u ev ve ofis sistemi olarak kullanmanızı öneririz. İçerisinde gelen Ted (metin editörü) sayesinde “RTF” uzantılı metin dosyaları oluşturabilir, bu dosyaları daha sonra Windows altında da rahatlıkla açıp işleyebilirsiniz. Eğer bu size yeterli gelmezse (sabit disk boyutunuza göre) OpenOffice.org ya da AbiWord-Gnumeric ikilisini kullanabilirsiniz.

Damn Small Linux'u dilerseniz Windows 98'e benzeyen JWM masaüstü yöneticisiyle de kullanabilirsiniz. Hatta dilerseniz Gnome ya da KDE bile kurabilirsiniz.

AbiWord ve Gnumeric sayesinde MS Word ve Excel dosyalarını açabilir, üzerlerinde değişiklik yapabilir ve kaydedebilirsiniz. Dilerseniz sıfırdan “DOC” ve “XLS” formatında belgeler de yaratabilirsiniz. Damn Small Linux ile birlikte gelen XMMS Media Player sayesinde MP3 ve DivX dosyalarınızdan da uzak kalmıyorsunuz. Yılların eskitemediği Winamp’in Linux varyasyonu diyebileceğimiz bu güçlü oynatıcı tüm sıkıntınızı gidecek cinsten. Ancak diğer sistemlerinizden aşina olduğunuz Real Player veya VLC gibi çoklu ortam yazılımlarını da rahatça kullanabilirsiniz. Hepsinin “DEB” uzantılı kurulum dosyalarını internette bulabilirsiniz. Damn Small Linux’u kurmayı düşündüğünüz bilgisayarda bir CD yazıcı varsa, sistem üzerinde oluşan yedeklerinizi Bash Bum ile CD’lere kaydedebilirsiniz.

Kullanımına kısa sürede alışacağınız Fluxbox’ta sağ fare tuşu programlar menüsünü açmak için kullanılıyor. Anlayacağınız üzere Fluxbox’ta alıştığımız türden bir “Başlat” menüsü yok. Ama dilerseniz ön tanımlı olan Fluxbox yerine JWM pencere yöneticisini de tercih edebilirsiniz. Windows 98′den hatırlayacağınız bir masaüstü yöneticisi olan JWM, küçük Linux dağıtımlarının vazgeçilmez görsel kabuğu olarak karşımıza çıkıyor.

Puppy Linux

İlk kez dağıtılmaya başladığında, ülkemizde pek fazla ilgi görmese de son sürümüne kadar geçirdiği değişim, onu birçok yönden el altında bulundurulması gereken sistem haline getiriyor. Küçücük boyutuna rağmen Linux’un gücünü sonuna kadar hissetmenizi sağlayan Puppy Linux, bir kenara atıp çürümeye terk ettiğiniz eski bilgisayarınız için biçilmiş kaftan diyebiliriz. İçerisinde bir işletim sisteminden beklediğiniz hemen her şeyi bulabileceğiniz dağıtım, JWM pencere yöneticisini kullanıyor. İlk bakışta Windows 95/98 sistemlerinden aşina olduğumuz (tabii siz hatırlamayabilirsiniz) bir görünümle karşılıyor bizi. Masaüstünde yer alan kısayolları tıklama ile çalıştırabileceğiniz gibi “Başlat” çubuğunu da kullanabilirsiniz. Yine farenin sağ tuşuna atanmış olan Başlat menüsü ikide bir ekranın sol alt köşesine gelme zorunluluğunu ortadan kaldırıyor.

Puppy için bulabileceğiniz sayısız tema ve masaüstü yöneticisi bulunuyor. Mesela dilerseniz Puppy'yi XP edasıyla kullanabilirsiniz.

Diğer canlı dağıtımlarda olmayan bir özelliği de multisession olarak çalışabilmeyi desteklemesi. Bunun anlamı şu; Puppy Linux’un .iso uzantılı imaj dosyasını tekrar yazılabilir bir CD’ye kaydedebilir ve sistem üzerinde yaptığınız değişiklikleri (değiştirdiğiniz masaüstü arka planı, ekran koruyucular, yeni kurduğunuz yazılımlar vb.) yine bu CD üzerine kaydedebilirsiniz. Böylelikle CD’yi her kullandığınızda tekrar tekrar aynı ayarları yapmak durumunda kalmıyorsunuz.

Bu süper özelliğin yanı sıra Puppy Linux da tamamen belleğe yüklenip optik sürücünüzü de kullanabilmenize olanak sunuyor. Bunun yanı sıra sabit diskinize ya da taşınabilir belleğinize kurabileceğiniz bu dağıtım, içerisinde getirdiği özel altyapı sayesinde Linux’un tanıyıp yapılandırmadığı bileşenleriniz için Windows sürücülerini kullanabilmenizi sağlıyor. Bu şekilde donanımınızda bulunan Windows’a özel bileşenleri de rahatlıkla kullanabiliyorsunuz.

Slax Live Linux

Linux’un en eski ve ilk dağıtımlarından olan Slackware’i kendine taban alan bu küçük dağıtım, dağıtılmaya başladığı andan beri en sevilen canlı dağıtımların başında geliyor. Özellikle eski ve işe yaramayan bilgisayarları hayata döndürmek için kullanabileceğiniz bu canlı sürüm, şimdilerde birçok farklı varyasyona da sahip.

Slackware tabanlı olan bu küçük dağıtım, bir anda dünyanın en çok tercih ettiği sistem halini alıverdi. Bunun temel nedeni küçük boyutuna rağmen KDE masaüstü yöneticisine sahip olmasıydı.

Biz yazımızda Slax’in standart sürümüne yer verdik ancak kullanacağınız bilgisayarın sahip olduğu donanıma göre Kill Bill, Frodo, Popcorn ya da Server sürümlerinden birini de seçebilirsiniz. Eğer 64 MB ve altında bir belleğe sahipseniz Frodo’yu kullanabilirsiniz. Ancak hemen hatırlatalım Frodo tamamen metin tabalıdır ve içerisinde pencere yöneticisi bulundurmaz.

Slax’in gelişme hızına yetişmek neredeyse mümkün değil. Öyle ki, biz yazımızı hazırlamayı bitirmeden yeni bir sürümü çıkmıştı bile. Slax, yazımızdaki diğer dağıtımların aksine yaklaşık 190 MB’lık boyutunun içerisine KDE masaüstü yöneticisini sığdırmayı başarmış. Üstelik son sürümü olan KDE 3.5.x ile birlikte Koffice de bulunuyor. Bu sayede tam bir ev/ofis sistemi diyebiliriz Slax için. Ancak tüm bu güzelliklerin yanında bazı eksileri de mevcut dağıtımın. Örneğin Slax’i tam fonksiyon kullanabilmeniz için 128 MB belleğe ihtiyacınız olacak.

Slax'in standart sürümünden daha hızlı ve daha hafif bir dağıtımı olsaydı keşke diyenlerdenseniz. Xfce masaüstü yöneticisine sahip Popcorn tam size göre diyebiliriz.

Bu nedenle Slax’i çok eski bilgisayarlarınız için önermiyoruz. Ancak düşük kapasiteli sabit disklerinizi değerlendirmek için oldukça faydalı bir seçim diyebiliriz. Slax’i sabit diskinize kurmak isterseniz çok başarılı bir kurulum arabirimine sahip olduğunu söyleyebiliriz. Ayrıca slax.org adresinden ulaşabileceğiniz yaklaşık 5 GB’lık paket arşivi de emrinize amade.

Slampp Linux

Yazımızda yer verdiğimiz en büyük boyutlu dağıtım olan Slampp, aslında iki sürüme sahip. Slampp ve Slampplite olarak adlandırılan bu sürümler tam anlamıyla bir sunucu kurmak isteyen kullanıcılar için kesin çözüm diyebiliriz. Temel olarak Slax Live’ı kullanan Slampp, beraberinde getirdiği kurulum arabirimi ve Xampp bileşeniyle Slax’in kendi sunucu sürümünden bir adım öne çıkıyor. Özellikle yapılandırma arabirimi çok kullanışlı olan Slampp, boot sonrasında tam anlamıyla (tüm ayarları hazır bir şekilde) bir sunucu olarak emirlerinizi bekliyor.

ADSL bağlantınızı da kullanarak eski bilgisayarınızı tam teşekküllü bir sunucuya dönüştürmek isterseniz Slampp ve SlamppLite emrinizde.

Slampp’ın diğer küçük sunucu sürümlerinden en büyük farkı, üzerinde sıfırdan bir web sitesi hazırlayıp yayınlayabilmenize olanak vermesi diyebiliriz. Anlayacağınız bir webmaster ve site yöneticisinin ihtiyaç duyabileceği hemen her bileşeni bünyesinde barındıran Slampp, eski bilgisayarını sunucu olarak değerlendirmek isteyen her kullanıcının ilk tercihi olmalı. Slax tabanlı olduğundan Slax için hazırlanmış tüm yazılım paketlerini kurabileceğiniz Slampp Xfce masaüstü yöneticisini kullanıyor. Gnome tabanlı olan ve çok hızlı yüklenip çalışan bu masaüstü yöneticisi hem KDE hem de Gnome bileşenlerini kullanabiliyor. Sunucu işlemleri dışında dilediğiniz ofis ve çoklu ortam uygulamalarını çalıştırabileceğiniz Slampp, Abiword, XMMS, Gaim, Gimp, Inkscape, Blender ve Firefox gibi daha birçok popüler yazılımı da beraberinde getiriyor.

Womp!

Womp, emektar bir Media Center sistemi diyebiliriz. Ancak 32 MB bellekle bile çalışabiliyor. Bu yüzden muadillerinden avantajlı.

Eski bilgisayarınızı günümüzün modası “Media Center” PC’lere dönüştürmek isterseniz Womp! Linux tam size göre diyebiliriz. Özellikle çok eski ve dolayısıyla çok düşük konfigürasyonlu bilgisayarlar için düşünülmüş olan Womp! Linux, 32 MB’lık belleklerde bile sorunsuzca çalışabiliyor.

DVD, VCD, DivX, ses CD veya DVD’si gibi hemen tüm çoklu ortam türlerini sorunsuzca çalıştırabilen Womp! Linux, bilgisayarınızda bulunan TV kartlarını da yapılandırabiliyor. Bu şekilde rahatlıkla TV yayınlarını da kaydedebilir, eski bilgisayarınızı bir PVR’a dönüştürebilirsiniz.

Womp! Linux aynı zamanda TV kartınızla birlikte gelen uzaktan kumandayı da yapılandırıp kullanmanızı sağlıyor. Tüm bunların yanı sıra standart Linux dağıtımlarının sunduğu internette gezinme ya da e-posta alışverişi gibi uygulamaları gerçekleştirebileceğinizi söylememize gerek yok sanırız.

Hepsi bu mu?

Elbette ki eski teknolojileri harcamamak için geliştirilmiş olan küçük Linux dağıtımları yazımızda konuk ettiğimiz sistemlerle sınırlı değil. İnternette kişisel firewall’lardan, dosya sunucularına kadar birçok farklı amaca hizmet eden cep dağıtımları bulmak mümkün. Bunun için www.distrowatch.com adresini ziyaret edebilirsiniz.

Kategori: İşletim Sistemleri • Linux • Yazılım

Etiketler: AbiWord, Bilgisayar, Blender, Damn Small Linux, Excel, Firefox, Fluxbox, Gaim, Gimp, gnome, Gnumeric, Inkscape, JWM, linux, OpenOffice, Puppy Linux, Slampp Linux, Slax Live Linux, ubuntu, xfce, XMMS Media Player