BIOS’a İnce Ayar Yapmak
PC’nizde performans artışı sağlamanın birçok yolu vardır. Uygulama ayarlarını düzenleyebilir, Windows’a ince ayar yapabilir ya da sürücülerinizi güncelleyebilirsiniz; ancak bazı durumlarda performans artışı sağlayabilecek BIOS genellikle unutulur. BIOS yapılandırmanız donanımlarınızın doğru çalışmasında kilit rolü oynar ve hiçbir sistem doğru BIOS ayarları yapılmadan en iyi performansına ulaşamaz.
Ne yazık ki en iyi BIOS ayarlarını size doğrudan vermemiz mümkün değil, çünkü her BIOS’un farklı bir menü yapısı var ve seçeneklerin isimleri benzer olmakla birlikte tamamen aynı olmayabilir. Bu yüzden biz sizi doğru ayara yönlendirmeye çalışacağız, ama ayarın tam yerini kendiniz bulmanız gerekecek. Bahsedilen ayarı bulamazsanız endişelenmeyin, her ayar bütün BIOS’larda bulunmayabilir. BIOS’ta ince ayarlar yaparken çok dikkatli olun. Daha sonra geri almanız gerekebileceği için değişiklik yapmadan önce orijinal ayarları not etmenizi öneririz. Her seferinde yalnızca bir ya da iki ayarı değiştirip PC’nizi test ederek her şeyin düzgün çalıştığından emin olun. İşler ters gider ve BIOS yapılandırma programına giremez hale gelirseniz bunu düzeltmek için CMOS belleğini sıfırlamanız yeterli olacaktır. Nasıl yapılacağını anakartınızın kılavuzundan öğrenebilirsiniz.
BIOS yapılandırma programına girmek için sisteminiz açılırken belli bir tuşa (genellikle Delete ya da F2, ender olarak Ctrl + F1, F10, F12) basmanız gerekir. Hangi tuşa basılması gerektiği ekranın alt kısmında kısa bir süre belirtilecektir.
Açılış menüsü genellikle Standard CMOS Features (standart CMOS özellikleri) adını alır ve burada IDE kanallarınız için ikişer ayar bulunur: IDE Channel 0 Master, IDE Channel 0 Slave, IDE Channel 1 Master gibi. Normalde her biri Auto (otomatik) olarak ayarlanmıştır, bu da PCnizin her IDE kanalını tarayacak IDE aygıtlarını otomatik tespit etmesini sağlar. Kanallardan birini ya da birkaçını hiç kullanmıyorsanız None (hiçbiri) olarak ayarlayarak PCnizin tespit aşamasını atlamasını sağlayabilir, böylece önyüklemeyi biraz hızlandırabilirsiniz.
Her BlOS'un ana menü görünümü farklı olabilir.
Advanced CMOS Features (gelişmiş CMOS özellikleri) menüsünde genellikle PCnizin önyükleme (boot) sıralaması tanımlanır. Varsayılan sıralama çoğu zaman Floppy (disket), CD-ROM, Hard drive (sabit disk) şeklindedir. Disket sürücüsünün ve optik sürücünün kontrol edilmesi önyükleme sürecini yavaşlatmakla kalmaz, aynı zamanda bir güvenlik riski oluşturur, çünkü sisteminizi yanlışlıkla virüslü bir medyayla başlatma ihtimaliniz doğar. Bu sıralamayı sabit disk başa gelecek şekilde değiştirin. Disketten veya CD’den önyükleme yapmanız gerektiğinde tekrar BIOS’a girip sıralamayı geçici olarak değiştirebilirsiniz. Bazı anakartlar F8 gibi bir tuşla BIOS arabirimine girmeden açılış ortamı seçme olanağı da sunar.
Advanced menüsünde bizim tamamen gereksiz bulduğumuz Boot up floppy seek (önyüklemede disket kontrolü) adlı bir ayar daha vardır. Bu ayar açıksa PC’nizi her açtığınızda bir disket sürücüsü bağlı olup olmadığı denetlenir ve yoksa hata verilir. Bozuk sürücüleri kontrol etmek dışında tamamen gereksiz olan bu ayarı kapatarak önyüklemenizi birkaç saniye hızlandırabilirsiniz.
Güç yönetimi
Power Management (güç yönetimi) menüsü bir dizi “uyandırma” (wake on) fonksiyonu içerir. Anakartınız destekliyorsa PC’yi farenizi hareket ettirerek, klavyeye dokunarak ya da modem çağrısıyla açabilirsiniz. Masanızın altındaki güç düğmesine uzanmaya üşeniyorsanız bu fonksiyonlar denemeye değerdir, ama PC’nizi yanlışlıkla açma ihtimalinizi de artırırlar. Biz bu işlevleri kapalı tutmayı tercih ediyoruz.
Bu menüde ACPI Suspend Type veya S3 Suspend Type gibi bir isimle anılan gizli bir cevher vardır. Bu ayar, PC’nizin bekleme modunda nasıl davranacağını belirler. Varsayılan SI ayarını kullanırsanız PC’niz uyku modundayken bile oldukça fazla güç tüketir. Örneğin test bilgisayarımız normal çalışma anında yaklaşık 200 W tüketirken bekleme modunda 100 Watt’a düştü. Sistemin kapalı göründüğünü düşünürsek bu bile oldukça büyük bir rakam.
Fakat bekleme modunu S3 olarak değiştirirseniz daha fazla aygıt kapatılacak ve bekleme gücü gereksinimi yüzde 50 civarında azalacaktır. Bekleme modunu sık kullanıyorsanız bu ciddi bir elektrik tasarrufu sağlar. Tek problem bazı eski donanımların S3 moduyla uyumlu olmamasıdır, o yüzden bu modu test etmelisiniz. S3 modu seçiliyken PC’nizi uykuya alıp tekrar uyandırdığınızda herhangi bir bileşen düzgün çalışmıyorsa SI moduna geri dönmekten başka çareniz yok.
Bütünleşik bileşenler
Modern anakartlar PC’nizin diğer aygıtlarla haberleşebilmesi için o kadar çok yöntem ve teknoloji içerir ki bunların çoğuna hiç ihtiyaç duymazsınız. Örneğin PC’niz bir ağa bağlı değilse ağ denetçisine (network controller) ihtiyacınız olmayabilir Belki de bütün aygıtlarınız USB olduğu için paralel, seri ve Firewire (1394) bağlantı noktalarını kullanmıyorsunuzdur. Saydıklarımızdan bazıları size anlamlı geliyorsa kesin listeyi belirleyip, PC’nizin için gerekli olmayan özellikleri devre dışı bırakın.
Bütünleşik grafik ve ses yongalarına sahip olmanıza rağmen harici grafik veya ses kartı kullanıyorsanız bunu yapmanız daha da önemlidir, aksi halde ikisi arasında çakışma olabilir. Bu değişiklikler aynı zamanda sisteminizin kaynak dağıtımını kolaylaştıracak, Windows birkaç sürücü daha az yükleyeceği için küçük bir bellek tasarrufu da sağlanacaktır. Hala paralel portu kullanıyorsanız bu menüden port modunu seçebilirsiniz. Varsayılan olarak en yavaş seçenek olarak SPP (Standard Parallel Port) seçilmiştir. EPP (Extended Parallel Port) veya ECP (Extended Capabilities Port) seçeneklerini deneyerek hız kazanıp kazanmadığınızı kontrol edin.
İşlemci yapılandırması
AMI BIOS’larda işlemci ayarlan genelde Advanced > CPU Configuration menüsünde yer alıyor. Bazı sistemlerse bu ayarları Overclock menülerine yerleştirebilir. Örneğin Gigabyte anakartlarda “MB Intelligent Tweaker” menüsü bulunuyor. Kesin bir yeri olmadığı için işlemci ayarlarını biraz aramanız gerekebilir.
Bu seçeneklerin amacı CPU’nuzu overclock ederek normalden daha hızlı çalışmasını sağlamaktır. Overclock ciddi bir performans artışı sağlayabilir ama bunun da bir bedeli vardır. PC’niz kararsız hale gelebilir, durup dururken kilitlenmeye ve mavi ekran hataları vermeye başlayabilir. Daha hızlı işlemciler daha fazla ısı üretir, o yüzden overclock edilen işlemcilere daha büyük ve kaliteli bir ısı giderici takmak gerekebilir. Üstelik ısı giderici kullansanız bile işlemcinizin ömrü kısalacaktır.
İşlemci frekansını yükseltirken çok dikkatli olun. Overclock gibi geniş bir konuyu bu yazıda ele almayacağız, ama FSB frekansını artırmaya dayalı basit yönteme biraz değinelim. FSB hızını birkaç MHz artırarak anında sonuç elde edebilirsiniz. FSB hızını çok küçük aralıklarla (örneğin gerçek FSB değerinin yüzde 2′si kadar) artırarak her seferinde ayarları kaydetmeli ve PC’nizi bir süre test ederek kararlı çalıştığından emin olmalısınız.
Sınırları çok zorlar ve PC’nizi açılmaz hale getirirseniz BIOS’u sıfırlayarak en son istikrarlı değere geri dönün. Bu durumda CPU ve bellek voltajlarını overclock etmeyi deneyebilirsiniz. Bu değerleri en küçük birim kadar artırarak biraz performans elde edebilirsiniz. Tabii bunları yaparken çok dikkatli olmanız gerekiyor: Çok fazla voltaj uygularsanız donanımlarınız çöpü boylayabilir. Isı artışı kısa vadede etkili olmasa bile uzun dönemde bozulmalara yol açabilir.
Bellek ayarları
İşlemci ayarları ekranında dolaşırken bellek ayarları da gözünüze çarpacaktır. Buradaki bellek zamanlama değerlerinin çoğu, işlemcinin bir işlemi gerçekleştirmek için bekleyeceği zaman dilimlerini ifade eder. Bu gecikme değerlerini azaltarak yüzde 5-10 civarında performans kazanabilirsiniz ama işlemciyi overlock etmenin riski burada da geçerlidir Sisteminiz kararsızlaşabilir. Overclock için bu riski göze almak şarttır.
Birden fazla RAM modülünüz varsa, varsayılan olarak zamanlamaları en kötü olanın ayarları kullanılır.
Potansiyel olarak tehlikeli olmasına rağmen bellek optimizasyonu işlemi basittir. Bir ayar seçip gereken değişikliği yapın, sonra da PCnizin kararlılığını test edin. Her şey yolunda giderse zamanlamayı tekrar düşürün. Sisteminiz kararsızlaşıp kilitlenene ya da mavi ekran hatası verene kadar bu işlemi tekrarlayın. Daha sonra en son kararlı değere geri dönüp bir sonraki ayara geçin. Genel kural bu olmakla birlikte her ayar için geçerli değildir. İlk olarak optimize etmenizi önerdiğimiz ayarlar şunlar:
Command Rate (Command Per Clock): Bu ayar, bir bellek yongasının seçilmesiyle ona komut gönderilmesi arasındaki gecikmeyi belirler. En iyi performans için bir saat devri veya “Disabled” (devre dışı) olarak ayarlayın.
CAS Latency Control (tCL): Bu ayarın değerleri Auto (otomatik) ve 1 ile 4.5 arasında değişir (düşük değerler daha hızlıdır). Bu değeri değiştirirseniz Min RAS Active Time (tRAS) değerini de aynı şekilde değiştirmelisiniz.
RAS to CAS Delay (tRCD): Bu değerler genelde otomatik ve 0 ile 7 arasında değişir. Düşük değerler daha yüksek performans anlamına gelir.
Row Precharge Time (tRP): Bu ayar, aynı bellek bankasına ardışık erişimler arasındaki gecikmeyi belirler. Değerleryine otomatik ve 0 ile 7 arasındadır ve düşük değerler daha hızlıdır.
Min RAS Active Time (tRAS): Bu değer genelde diğer iki değer dikkate alınarak hesaplanır. Kural olarak tRAS = tCL + tRCD + 2′dir. Bunu değiştirirseniz Row Cycle Time’ı da değiştirmeniz gerekir.
Row Cycle Time (tRC): tRC, bellekteki bir sırayı etkinleştirmek ve önyükleme yapmak için gereken saat devri sayısıdır. Genellikle diğer ayarlara göre hesaplanın tRC = tRAS + tRP.
Row Refresh Cycle Time (tRFC): Bu ayar bellek tazelenmesinde anahtar rol oynar. Kullanılabilen değerler genelde otomatik ve 9 – 24 aralığındaki sayılardır. Düşük değerler daha iyidir. Çoğu zaman Row Precharge Time değerinin 2-4 fazlası kullanılır.
Write CAS Latency (tWCL): Normal ayarlar otomatik veya I ila 8′dir. Performansı artırmak için değerleri düşük tutmanız gerekir (Belleğiniz DDR ise 1, DDR2 ise 2).
Bank interleaving: Bu ayar, bellek bankalarından birine erişilirken diğerinin tazelenmesini ve böylece verimliliğin artmasını sağlar. En iyi sonucu almak için bu ayarı etkinleştirin veya en azından Auto konumuna getirin.
Diğer ayarlar
Şimdi sayacağımız ayarların hepsi aynı menüde bulunmayabilir ama BIOS’unuzdaki yerlerini keşfederseniz aşağıdaki şekilde ayarlanmalarını öneririz. Tekrar hatırlatalım ki ne yaptığınızdan emin değilseniz, herhangi bir BIOS ayarını değiştirmeden önce orijinal ayarı bir yere yazmanız her zaman fayda sağlar. Ayrıca, her seferinde tek bir değişiklik yapmayı ve ayarı kaydettikten sonra PC’nizi test etmeyi alışkanlık haline getirin.
Fast Boot (Quick Power On Self Test): Bu seçenek, PC’niz açılırken uygulanan temel bellek testini atlar. Başlangıç süresini azaltmak için bu seçeneği açabilirsiniz.
AGP Aperture Size (Graphics Aperture): Bu ayar, AGP bellek adresleri için kullanılabilecek adres alanını tanımlar. Sanılanın aksine bu ayar performansta değişiklik yaratmaz, o yüzden olduğu gibi bırakılmasını öneriyoruz.
System BIOS Cacheable: ROM’ları önbelleğe alma veya yedeklemeyle ilgili seçenekler faydalı görünebilir ama bunların çoğu Windows’ta işe yaramadığı için devre dışı bırakılabilir. Tek istisna “Video RAM Cacheable” seçeneğidir. Bu özelliği açarsanız bazı anakartlarda kombine yazma (write combining) devreye girer ki bu da performansı olumlu etkiler. Bu ayarı her iki şekilde deneyip sonucu görmenizde fayda vardır.
USB 2.0 Controller Mode: Kelimelere aldanmayın. FullSpeed’i (Tam Hız – 12 MB/s) değil HiSpeed’i (Yüksek Hız – 480 MB/s) seçmelisiniz.
Spread Spectrum Modulation: Bu teknik; AGP, PCI veya PCI Express veriyolları arasındaki elektromanyetik parazitlenmeyi gidermek için tasarlanmıştır. Buna rağmen çoğu zaman pek işe yaramadığı ve sorunlara yol açtığı görülmüştür, bu yüzden devre dışı bırakmanızı öneriyoruz.
PCI Express Maximum Payload Size: Bu ayar, bir PCI Express paketinin içerebileceği maksimum veri miktarını tanımlar. Bu değer sistem tarafından otomatik olarak belirlenecektir ama dilerseniz maksimuma çıkarabilirsiniz.
Kategori: Yazılım
